Brystkreftkirurgi i Sogn og Fjordane

Årsrapporten for 2016 frå Nasjonalt kvalitetsregisteret for brystkreft er nyleg komen, og debatten omkring volum og kvalitet på dette området er vorte aktualisert. Helse Førde er mellom dei som har lågt pasientvolum, og det blir hevda at det bør være minst tre brystkreftkirurgar på éin avdeling for å dekke fråvær og sørgje for fagleg utvikling. Sogn og Fjordane har hatt høg deltaking på mammografiscreening-programmet, og det har også vore diskusjon i kva grad slik screening fører til overdiagnostikk og overbehandling.

I denne samanheng er det av interesse å sjå på korleis det går med pasientgruppa i Sogn og Fjordane når ein samanliknar med Hordaland og landsgjennomsnittet.

I Samhandlingsbarometeret har vi i dag berre data for døde av kreft samla før 75 år i Sogn og Fjordane. Vi har difor innhenta tal frå andre kjelder.

I figurane under har vi henta fram data for nye tilfeller (incidens), overlevelse og dødelegheit av sjukdommen.

 

Figur 1: Forekomst pr. 100 000 i perioden 2012-2016 (standardisert)

Vi ser at forekomsten av sjukdommen ligg noko lågare i Sogn og Fjordane i 2016 i høve til Hordaland og gjennomsnittet for Noreg, men det er små skilnader.

 

Figur 2: Utvikling for 5-års overlevelse av brystkreft

Vi ser ein klar auke i 5-års overlevelse over tid av sjukdommen, og både i Sogn og Fjordane, i Hordaland og nasjonalt vil omkring 90% av dei som får diagnosen overleve etter 5 år.

 

Figur 3: Dødlegheit (standardisert rate pr. 100 000, Eurostat) av brystkreft. Dødsårsaksregisteret/Folkehelseinstituttet). Aldersjusterte rater er eit aldersjustert uttrykk for dødsfall per 100.000 innbyggarar, og er hensiktsmessig når en skal sammenlikne utvikling over tid.

Vi ser at det i perioden frå 2009 til 2015 har vore fallande dødelegheit både i Noreg som heilheit og i Sogn og Fjordane (sjå trendlinjene), men tala for Sogn og Fjordane varierar meir. Dette kan også ha med at totaltala for fylket ikkje er så høge. Hordaland fylke har som trendlinja viser ikkje den same nedangåande trenden over tid når det gjeld dødelegheit.

Så langt er det altså ikkje sikre teikn på at det har gått dårlegare med denne pasientgruppa i Sogn og Fjordane enn i Hordaland og Noreg samla.

Sjå ellers rapportar:

Nasjonalt kvalitetsregister for brystkreft: https://www.kvalitetsregistre.no/registers/492/resultater/828

Cancer in Norway 2016: https://www.kreftregisteret.no/globalassets/cancer-in-norway/2016/cin-2106.pdf

Av Hans Johan Breidablik

Norsk helse- og helsesystem i internasjonal samanheng

Noreg har sidan 2007 delteke gjennom Folkehelseinstituttet i eit OECD-samarbeid omkring samanliknande indikatorar for helsetenesta («Health at a Glance»), der 35 ulike land deltek. Den siste rapporten omhandlar data frå 2015 og 2016.

Ein har her teke med indikatorar for fylgjande område:

  1. Helsestatus med 11 indikatorar, der Noreg ligg i beste tredjedel for 6 av desse. Høg utdanning er forbunde med 5 år ekstra forventa levealder for menn og 3 år for kvinner i høve dei med låg utdanning. For dødelegheit på grunn av kreft og sjølvmord ligg Noreg i midtsjiktet, og for overdødelegheit mellom psykiatriske pasientar er ein mellom dei dårlegaste innan OECD.
  2. Risikofaktorar/levevanar. Her ligg Noreg også bra an på røyking, alkoholforbruk og overvekt både hos barn og vaksne.
  3. Tilgang på helsetenester. Helseutgifter pr. innbyggjar ligg høgt, og Noreg har mange legar og sjukepleiarar i høve til folketalet, og har også låg andel av legar over 55 år. Andelen kvinnelege legar i Noreg nærmar seg 50 %, og mange er utdanna i utlandet. Antal konsultasjonar pr. lege ligg lågt, det er korte liggetider, men eit høgt sengebelegg (80,4 % mot gjennomsnitt på 75,7 % i OECD). Noreg skil seg frå andre nordiske land med ein nedgang i langtids sengeplassar i pleie/omsorg for eldre, og langtidsbruk av sovemedisinar/beroligande midlar hjå eldre er høgt.
  4. Pasientopplevd kvalitet. På dette området kjem Noreg overraskande dårleg ut både for om legen har nok tid, om han/ho er lett å forstå og involverer pasienten i behandlinga.

 

Rapporten kan du lese her.

 

Av Hans Johan Breidablik

Luster kommune mot straumen

Ei av målsetjingane i Samhandlingsreforma er at kommunane skal overta meir av pasientbehandlinga. Dette også for å avlaste spesialisthelsetenesta. Eit middel for å nå dette målet er dei såkalla kommunale akutte døgnavdelingane (KAD), også kalla øyeblikkeleg hjelp døgn (ØHD). KAD-sengene er særleg tenkt å kunne redusere innleggingar på indremedisinske avdelingar, som har mange pasientar med kroniske lidingar.

Luster kommune var tidleg ute med ei slik eining, og har også nytta denne bra etter intensjonen. Det er difor av interesse å sjå på utviklinga over tid når det gjeld innleggingar på medisinske avdelingar frå Luster kommune, samanlikna med gjennomsnittet for Sogn og Fjordane.

Tal frå Samhandlingsbarometeret gjev følgjande mønster for pasientar frå Luster som er innlagde enten i Helse Førde, Helse Bergen eller Haraldsplass:

Utviklinga frå 2009 til 2016 viser at Luster samla sett (stipla trendlinje) har hatt ein klar nedgang i innleggingar pr. 1000 innbyggarar. For Sogn og Fjordane som heilheit har det imidlertid vore ein oppgang (heil trendlinje).

Vi har spurt helsesjef Knut Cotta Schønberg i Luster kva forklaring som kan ligge bak denne annleis og positive utviklinga for kommunen. Han svarar slik på dette:

«Luster kommune etablerte i 2012 ein korttidsavdeling ved Gaupne omsorgssenter. Frå 1/12 same år 2 ØHD plassar. Avdelinga blei fort teken aktivt i bruk. Det blei gjort eit grundig arbeide for å gjere befolkninga trygg på tilbodet samt aktivt arbeide inn mot legane. Vi ser at frå vi fekk avdelinga i bruk, så har bruken av plassar i medisinsk avdeling falle. Det verkar å ha stabilisert seg på eit lågt nivå. Ein kan kanskje sei at vi oppfyller Samhandlingsreforma si intensjon om 10 % reduksjon».

 

Av Hans Johan Breidablik

Samhandlingsnytt november 2017

Samhandlingssjefen i Helse Førde, Stig Igland, har sendt ut Samhandlingstnytt for november. Her kan du lese litt om Dialogmøtet mellom styret i Helse Førde og politisk leiing i kommunar/fylkeskommunen,ergoterapeut i Lærdal som er tilsett både i Helseforetaket og i kommunen, farmasøytensrolle i tverrfagleg team på Nordfjordeid sjukehus og om eldrevennleg sjukehus på ortopedisk avdeling ved Førde sjukehus.

Samhandlingsnytt – November 2017

 

Reinnlegging på sjukehus innan 30 dagar hjå eldre (70 år+)

I diskusjonen omkring Samhandlingsreforma og korte liggetider er det av interesse å sjå på utviklinga av reinnlegging hjå særleg dei eldre over 70 år, og skilnader mellom kommunane. Samhandlingsbarometeret har data for dette, og utviklinga over dei seinare åra viser følgjande mønster (sjå fig. under der y-aksen viser reinnleggingar pr. 1000 i aldersgruppa).

I perioden frå 2012 til 2016 har det berre vore ein svakt stigande tendens nasjonalt (Norge). Helse Vest-området har lege klart over det nasjonale nivået og med klart stigande tendens. For Sogn og Fjordane sitt vedkomande har ein lagt under landsnivået, men med ei klar stigning opp mot dette, sjå lineære trendlinjer. Særleg låg fylket høgt i 2015.

Som vi ser av figuren under er omfanget av reinnlegging over 70 år klart forskjellig mellom kommunane, der til dømes Selje har 2,4 gonger så mykje reinnlegging som Luster når vi ser på gjennomsnittet for dei tre åra 2014-16. I små kommunar vil det imidlertid ofte være store svingingar fordi befolkningsgruppa ikkje tel så mange personar, så ein må vere forsiktig med tolkingar av data på kommunenivå.

 


Av Hans Johan Breidablik

Ingen klar samanheng mellom størrelsen på fastlegar si pasientliste og raten for planlagde tilvisingar til sjukehuspoliklinikkar

Samhandlingsbarometeret har no teke inn reine tal på tilvisingar til Helse Førde frå fastlegar i Sogn og Fjordane i tillegg til rate pr. 1000 som ein har hatt over tid. Dette er gjort for å unngå mistydingar mellom desse to variablane.

Det har i seinare tid vore mykje merksemd på rekrutteringsvanskar til fastlegestillingar og at heile ordninga kan gå mot ei krise. I dette har mange hevda at reduksjon på størrelsen av fastlegelistene er ein veg å gå (altså fordele befolkninga på fleire fastlegeheimlar). Det har også vorte hevda at fastlegane då kunne behandle meir av lidingar hjå eigne pasientar, og slik sett avlaste spesialisthelsetenesta ved å sende færre tilvisingar dit.

I Samhandlingsbarometeret har vi no både talet på tilvisingar inn til Helse Førde frå kvar einskild fastlege, og ei standardisert rate på tilvisingar pr. 1000 listepasientar. Nedanfor har vi brukt planlagde (elektive) tilvisingar til sjukehuspoliklinikkar i 2016 som døme. Vi har i dømet ikkje teke med øyeblikkeleg hjelp-tilvisingar, då dette truleg har meir samanheng med omfanget av legevakter.

Vi har sett saman data i ein figur (under) der kvar blå prikk representerer ein fastlege i Sogn og Fjordane, og med ei innlagd trendlinje. Gjennomsnittleg listestørrelse for fastlegane er om lag 850, og gjennomsnittleg tilvisingsrate ligg rundt 200 pr. 1000 listepasientar.

Figuren viser oss at det er ei stor spreiing i ratar for tilvisingar også mellom dei med like store pasientlister. Dette kan sjølvsagt ha mange lokale forhold som forklaring.
Men vi finn altså ikkje noko samanheng mellom listestørrelse og tilvisingsrate samla sett i dette utvalet her.

 

 

Av Hans Johan Breidablik

Data fra ungdomsundersøkelsene i Sogn og Fjordane brukt i fagartikkel

Longitudinal relations between perceived autonomy support and basic need satisfaction in two student cohorts – Diseth, Breidablik og Meland

Artikkelen bygger på selvbestemmelsesteori som er en metode for å forstå motivasjon og atferd, spesielt inne helse og skole. Teorien baserer seg på at mennesker er motivert til å tilfredsstille tre grunnleggende psykologiske behov, nemlig behovene for å oppleve autonomi, kompetanse og tilhørighet. Vår motivasjon vil påvirkes av hvordan og hvor mye disse behovene blir tilfredsstilt, noe som igjen vil ha betydning for livskvalitet og helse.

En autonomistøttende lærerstil (dvs. at læreren klargjør hva som skal læres, legger til rette for samarbeid, gir muligheter for valg og utfordrer elevenes egentenkning) er i følge denne teorien en sentral faktor for å tilfredsstille de tre grunnleggende psykologiske behovene. Dette er også dokumentert i andre studier.

Nå har også forskere fra Helse Førde og Universitetet i Bergen undersøkt hvorvidt opplevd autonomistøtte blant norske elever har betydning for grunnleggende behovstilfredstillelse over tid. Artikkelen baserer seg på data fra ungdomsundersøkelsene som ble gjennomført i Sogn og Fjordane 2011, 2013 og 2015. Deler av undersøkelsene er også publisert i Samhandlingsbarometeret.

Resultatene viste at de som opplevde god autonomistøtte rapporterte bedre behovstilfredsstillelse (autonomi, kompetanse og tilhørighet) to år senere og omvendt. Effektene var størst hos guttene.

Les artikkelen her

Av Tina Løkke Vie

Nye demografidata på Samhandlingsbarometeret

Endring i befolkningssamansetnad (demografi) er viktig å ta omsyn til i planlegging også på kommunenivå. I Barometeret har vi lagt inn ei oversikt over andel innvandrarar nasjonalt, i Sogn og Fjordane og kommunevis i 2016.

Medan andelen innvandrarar utgjorde 13,4 % av befolkninga i Noreg i 2016, var dette noko lågare i Sogn og Fjordane med i underkant av 10 %. To kommunar (Stryn og Balestrand) har større andel enn landsgjennomsnittet, og over tre gonger så stor andel som t.d. Askvoll.
Eit anna parameter er kor stor andel som flyttar inn til fylket og kommunane årleg og kor mange som flyttar ut. Dette vil seie noko om sirkulasjonen i befolkninga. Høg turnover vil generelt representere større utfordringar, men vi har ikkje data på aldersgrupper og om det er same personar som flyttar inn og ut.

Andelen som flytta til Sogn og Fjordane i 2016 var klart høgare enn for nabofylka, og det same var andelen som flytta ut. Sogn og Fjordane har difor større sirkulasjon i befolkninga dette året. Differanse mellom inn og utflytting medfører endring i folketalet.

Av Hans Johan Breidablik

Samhandlingsnytt oktober 2017

Samhandlingssjefen i Helse Førde, Stig Igland, har sendt ut Samhandlingstnytt for oktober. Her kan du lese litt om viktige tema: medverknad for pårørande, Lærings- og meistringstilbod som reduserer bruken av helsetenestetilbod, endring i forskriftene om rehabilitering og habilitering, fagdag for ungdomsmedisin, kurs for kontaktsjukepleiarar i regi av Høgskulen på Vestlandet og tema for Samhandlingskonferansen 2018.

Samhandlingsnytt – Oktober 2017

Oppdaterte data innan Samhandling og antibiotikabruk

Under kategorien Samhandling er indikatorane Utskrivingsklare pasientar og Reinnleggingar innan 30 dagar no oppdatert. Desse indikatorarane blir oppdatert tre gonger årleg, og du kan no sjå tal frem til første tertial i 2017 for kommunane og for heile fylket. Sjå dei nye tala i Samhandlingsbarometeret.

I tillegg kan du finne tal for liggedøgn for utskrivingsklare pasientar som har venta på eit kommunalt tenestetilbod, sjå definisjon i Samhandlingsbarometeret. Liggedøgn for utskrivingsklare pasientar (Fakturerbare) vert oppdatert månadleg.

I kategorien Kommunehelsetenesta har vi oppdatert tal for antibiotikabruk. Desse blir henta frå Helsedirektoratet sitt Reseptregister, og blir oppdatert årleg. Indikatoren Antibiotikabruk i kommunehelsetenesta viser tal for utskrivne reseptar med antibiotika per 1000 innbyggarar i kommunen og fylket til og med 2016.

Tal antibiotikareseptar kommunar pr. 1000 innb.  Lineær (Sogn og Fjordane) representerer trendlinje over tid for fylket. Balestrand har heile perioden lege under målsettinga (MÅL 2020).

 

Av Maria Holsen