Sosiale skilnader i bruk av helsetenester

Statistisk sentralbyrå har nyleg publisert rapporten «Sosial ulikhet i bruk av helsetjenester», basert på levekårundersøkinga i 2015. Føremålet med rapporten er å kartlegge i kva grad det er sosiale skilnader i bruk av helsetenester i Noreg.

Mange undersøkingar i ulike land, også Noreg, viser at det er sosiale ulikheiter i sjukdomsbyrde. Det er ein klar samanheng mellom utdannings- og inntektsnivå og helse. For kvart steg ned på den sosiale rangstigen vert helsa forverra, og dei med lågast utdanning kjem dårlegast ut (Gradientutfordringen, Helsedirektoratet 2005). Dette gjeld anten helseproblema vert mål ved hjelp av eigenvurdert helse, om ein har varig sjukdom, eller opplever at helseproblem gjer det vanskeleg å utføre vanlege kvardagsaktivitetar. Helserelatert åtferd/livsstil er ein sentral faktor i dette.

Tilgang til helsetenester skal vere like for personar med same behov, uavhengig av økonomi, kjønn, bustad, etnisitet og religion. Tidlegare oversiktar om sosial ulikheit i bruk av helsetenester i Noreg (Godager og Iversen, 2013) viser at det ikkje er særlege skilnader i bruk av allmennlegetenester. Derimot har andre undersøkingar vist at det er skilnader i bruk av privatpraktiserande spesialistar og delvis også offentlege spesialistpoliklinikkar, men i liten grad når det gjeld sjukehusinnleggingar.

Det er fyrst og fremst aldersgruppa over 45 år som viser skilnader. Risikoen for å pådra seg sjukdom aukar med alderen, og ser ut til å vere større for personar med låg utdanning og lågt inntektsnivå.

Frå rapporten:
• Grupper med mindre enn god helse nyttar helsetenester i større grad enn dei med god helse.
• Kvinner bruker helsetenester meir enn menn, og eldre meir enn yngre
• Det er mindre skilnader mellom utdanningsgruppene i bruk av fysioterapi, men klart mindre bruk i lågaste inntektsgruppe
• Grupper med høgare utdanning har i størst grad vore hos legespesialist og tannlege
• I grupper med mindre enn god helse er det mindre skilnader mellom utdanningsgruppene enn i grupper med god helse
• Det er ein klar sosial gradient i tenestebruk etter inntekt for grupper med mindre enn god helse
• Størst skilnad på helsetenestebruk etter utdanning og inntekt finn ein blant dei eldre – blant yngre er ikkje skilnadane like markert.
• Det er fleire som brukar legespesialist og tannlegetenester i grupper med høg utdanning og høg inntekt enn i grupper med låg utdaning og låg inntekt. Dette gjeld ikkje psykologtenester der den lågaste inntekts- og utdanningsgruppa nyttar tenesta i større grad.
• Grupper med låg utdanning nyttar i større grad reseptlegemiddel, mens grupper med høgare utdanning kjøper legemidlar utan resept
• Det er ein tydeleg sosial gradient når ein legg inntekt til grunn i deltaking i screeningprogram for brystkreft og livmorhalskreft blant kvinner.
• Førebyggande prøvetaking, som måling av blodtrykk, blodsukker, kolesterol mm., viser at det er liten samanheng med utdanning, men ein klar sosial gradient etter inntekt, også når det er kontrollert for helsetilstand

Rapporten bør vere relevant for dei som jobbar i helse- og omsorgssektoren og med folkehelse, både på strategisk og operativt nivå.

 

Les heile rapporten her.

 

Av Emma Bjørnsen

Samhandlingsbarometeret er tilgjengeleg igjen!

Dei siste vekene har Samhandlingsbarometeret vore utilgjengeleg pga. tekniske problem. Feilen er no retta! Vi beklagar at det grunna ferieavvikling hjå Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste (NSD), som er systemeigar, har teke tid å rette feilen.

Fortsatt god sommar!

Av Emma Bjørnsen

 

Tekniske problem med Samhandlingsbarometeret

Grunna tekniske problem er statistikkbanken Samhandlingsbarometeret for tida ikkje tilgjengeleg. Vi jobbar med å få i gang sida så snart som mogeleg, men det kan dessverre ta litt tid. Vi beklagar situasjonen og håpar dette ikkje forårsakar problem for brukarane.

Med ønske om en god og uproblematisk sommar,
Samhandlingsbarometeret

Tilsett i Samhandlingsbarometeret med ny doktorgrad!

Rådgjevar i Samhandlingsbarometeret, Maria Holsen, disputerte for PhD-graden 9. juni 2017 ved Tammerfors universitet i Finland. Avhandlinga var innanfor ortopedi og omhandla knesmerter hos vernepliktige. Maria har følgt vernepliktige som var opererte for osteochondritis dissecans (løsning av brusk/beinbitar), delt kneskål og medial leddhinnefold (plica). I tillegg såg ho på MR som diagnostisk verktøy for plica og for skader på bruskoverflate på kneskåla (chondromalasi).

Avhandlinga såg på fiksasjon av lause fragment med bioabsorberbare pinnar eller spiker. Begge metodane viste gode resultat etter 5 år, men det funksjonelle resultatet var betre når bioabsorberbare spiker vart brukt. Dette kan kanskje ha samanheng med utforminga av spikeren.

Behandlinga av smertefull delt kneskål er primært ikkje operativ, men om smerten er langvarig er fjerning av den mindre biten det mest brukte kirurgiske inngrepet. I avhandlinga var det funksjonelle resultatet, 15 år etter operasjon, godt eller utmerka hos nesten alle.

Det er omstridt i kva grad mediale leddhinnefolder, som førekjem hos fleirtalet av befolkninga, er årsak til symptom i kne. Sjølv om behandlinga i utgangspunkt ikkje er operativ førekjem fjerning av slike folder ved langvarige symptom. Resultatet av artroskopisk fjerning av folden, etter 7 års oppfølging, var godt eller utmerka hjå dei fleste. Både preoperativ klinisk undersøking og MR viste seg upålitelege i å påvise leddhinnefolden.

Med omsyn til skade på brusk på kneskåla, var MR pålitelig når de gjaldt djupare skader, mens følsomheita for mindre skader var låg (20%).

 

Maria Holsen er lege, og har tidlegare jobba med ortopedi, men har sidan 2006 jobba innan administrasjon og forsking. Ho vart tilsett i Samhandlingsbarometeret/Helseatlastenesta i september 2016.

Du kan lese hele avhandlinga her: Operative Treatment and Magnetic Resonance Imaging-Based Diagnostics of Knee Disorders in Military Conscripts

Samhandlingsnytt Juni 2017

Kvar månad sender samhandlingssjefen i Helse Førde, Stig Igland, ut Samhandlingstnytt der informasjon om tema som er nyttige for både kommunane og spesialisthelsetenesta vert formidla. No er samhandlingsnytt for juni sendt ut til kommunane, andre instansar og samarbeidspartar.

I Samhandlingsnytt for juni kan du lese om Pasientens helseteneste, Ny organisering, Unikt samarbeit i folkehelse, Samordningskalendar og Stipendiatstilling som lyses ut.

Samhandingsnytt – Juni 2017

Unikt samarbeid om innsamling, publisering og analyse av folkehelsedata i Sogn og Fjordane!

Eit unikt samarbeid mellom fleire offentlege instansar i fylket er etablert med intensjon om å etablere eit kompetansemiljø rundt eit kunnskapsbasert folkehelsearbeid. Kommunane ved KS, Folkehelseavdelinga i Flora, Sogn og Fjordane fylkeskommune, Helse Førde, Høgskulen på Vestlandet, Fylkesmannen i Sogn og Fjordane og NAV Sogn og Fjordane er partar i samarbeidet. Partane har etablert ei styrande gruppe leia av fylkeskommunen, og ei arbeidsgruppe der representantar frå Flora kommune, høgskulen, fylkeskommunen og Helse Førde deltek. Arbeidsgruppa er leia av Helse Førde, og har i løpet av våren 2017 greidd ut behov og føresetnader for eit samarbeid knytt til publisering av folkehelsedata og tolking, analyse og faglege utgreiingar av datamaterialet. Eit grunnlagsdokument som partane er samde om ligg til grunn for arbeidet.

Utgangspunktet for samarbeidet er lov om folkehelse sitt krav om helseoversiktsoversiktsdokument og behovet kommunane og fylkeskommunen har for kvalitetssikra data og kunnskap. God oversikt over helse og påverknadsfaktorar er avgjerande viktig for å identifisere utfordringane som skal gje grunnlag for avgjerder og tiltak i det fortløpande folkehelsearbeidet og arbeidet med kommunal og fylkeskommunal planlegging i tråd med plan og bygningslova. Statlege, private og frivillige aktørar har også behov for data i forbetringsarbeid, undervisning, forsking og fagutvikling, og deira behov skal også ivaretakast i samarbeidet.

Folkehelsearbeid er komplekst og tverrsektorielt. Erfaringar til Folkehelseavdelinga i Flora, der ein har arbeidd med helseoversiktsdokumentet i 10 kommunar, syner at dette er krevjande arbeid for kommunane å gjere åleine. Det er behov for å samle ressursane som arbeider med innsamling, publisering og tolking av folkehelsedata. Samarbeidspartane har samla sett dei tekniske systema og den faglege kompetansen ein treng, men samarbeidet er ikkje systematisert og ein jobbar i dag for mykje kvar for seg. Dei samla ressursane må settast i system på ein måte som sikrar at kunnskap om folkehelse vert utvikla og gjort tilgjengeleg for dei som treng det, samt hindrar dobbeltarbeid og overvaking som ikkje er føremålstenleg.

Sentrale oppgåver vert å samle relevante folkehelseindikatorar på ein plass, og gjere faktakunnskapen tilgjengeleg. Dette vi lette arbeidet med å ha oversikt over helsetilstanden og påverknadsfaktorar på alle nivå, og vere nyttig for undervisning, studentarbeid og forsking og til bruk i helse- og omsorgstenesta/spesialisthelsetenesta.

Basert på arbeidsgruppa sitt arbeid har den styrande gruppa fremja forslag om å etablere eit prosjekt som skal greie ut føresetnader, organisering og oppgåver for eit forpliktande samarbeid. Omfanget av arbeidet skal avklarast i løpet av hausten.

 

Av Emma Bjørnsen

Lege- og fysioterapitimar til pasientar på sjukeheimar

På Samhandlingsbarometeret finn vi tal for legetimar og fysioterapitimar pr. bebuar på sjukeheimar/heildøgns institusjonar. Generelt er pasientgruppa på sjukeheimar blitt meir krevjande å behandle, og behandlinga også meir avansert. Dette er også i pakt med Samhandlingsreforma sitt mål om å flytte meir av behandlinga ut i kommunane.

 

Figuren under viser utviklinga og nivået av tilgjengelege legetimar pr. bebuar pr. veke

Vi ser at det nasjonalt har vore ein klar auke frå 0,3 timar pr. veke i 2009 og opp til 0,5 timar i 2016. Sogn og Fjordane har lagtlege i underkant av dette, og har 0,4 timar i gjennomsnitt i 2016. For t.d. Leikanger kommune ser vi ein markert auke over tid til 0,7 timar, medan Askvoll har gått motsett veg og er nede i 0,2 timar i 2016.

 

Figuren under viser tilsvarande for fysioterapitimar pr. bebuar pr. veke

På dette området ligg Sogn og Fjordane samla sett på nivå med landet med 0,4 timar pr. bebuar pr. veke. Vi ser at ein kommune som Luster har satsa klart på dette området og ligg nesten tre gonger over landsgjennomsnittet, medan Gaular berre rapporterer ein firedel av dette. Dette er markerte skilnader då ein i utgangspunktet vil forvente at behovet hjå pasientgruppene er nokolunde likt i dei ulike kommunane.

Statistikken her er basert på tal som dei ulike kommunane sjølve har rapportert gjennom KOSTRA-systemet (SSB). Ved tolking av skilnader må ein difor ta med seg at det kan være ulik praksis mellom kommunane når det gjeld rapporteringa.

 

Av Hans Johan Breidablik

Antibiotikabruk i kommunehelsetenesta – ny indikator på Samhandlingsbarometeret

Antibiotika til bruk mot infeksjonssjukdommar har vore ein av dei store suksessane i moderne medisin. Imidlertid har det vist seg at bakteriar kan utvikle motstandskraft (resistens) mot ulike antibiotika, noko som kan gjere at midla ikkje lenger vil ha effekt på alvorlege infeksjonar lenger. I heile verda er ein bekymra over denne utviklinga, og eit viktig element i bekjempelsen av slik resistensutvikling er å redusere totalomfanget av antibiotikabruk.
Storparten (80%) av antibiotika til menneske blir utskrive av legar i primærhelsetenesta i Noreg, medan ein på sjukehus er mest konsentrert om å avgrense bruken av såkalla breispektra spesialantibiotika (som verkar mot mange ulike bakteriar samstundes).
Stortinget har i denne samanhengen vedteke at totalforbruket av antibiotika til menneske i Noreg skal reduserast med 30 % innan utgangen av 2020, sammenlikna med situasjonen i 2012. Regjeringa sin Handlingsplan mot antibiotikaresistens frå januar 2016 konkretiserar vedtaket med tiltak og mål for dei ulike delane av norsk helseteneste.
I perioden frå 2012 til 2015 var det ein viss nedgang i bruken av antibiotika (13%), men det er ei målsetting å redusere denne ytterlegare gjennom eit intensivert arbeide framover.
I Samhandlingsbarometeret har ein teke inn to indikatorar for antibiotikabruk i kommunar og fylke: Andel av befolkninga som får utskrive antibiotika årleg og talet på reseptar pr. 1000 innbyggarar.

Vi ser ein nedgang både i Noreg og i Sogn og Fjordane (fram til 2014) over tid i andelen av befolkninga som får utskrive antibiotikum årleg. Det er markerte skilnader mellom ein kommune som Balestrand som ligg lågt, og Gulen som skriv ut nesten tre gonger så mykje.

Av Hans Johan Breidablik

Samhandlingsnytt

Kvar månad sender samhandlingssjefen i Helse Førde,  Stig Igland, ut Samhandlingstnytt der informasjon om tema som er nyttige for både kommunane og spesialisthelsetenesta vert formidla.  No er samhandlingsnytt for mai sendt ut til kommunane, andre instansar og samarbeidspartar

Samhandlingsnytt – Mai 2017

Ny smertepoliklinikk i Sogn og Fjordane!

Alle helseføretak skal ha tverrfagleg smertepoliklinikk som del av tilbodet til befolkninga.
Smertepoliklinikken er eit samhandlingsprosjekt og er lokalisert til Sunnfjord Medisinske Senter i Florø, og starta 1. mai i år med det førebuande arbeidet. Den offisielle oppstartmarkeringa av smertepoliklinikken er planlagt 9. juni! Poliklinikken er organisert under Medisinsk klinikk i Helse Førde.

Smertepoliklinikken er etablert i samsvar med tilrådingar frå ei prosjektgruppe som har vore samansett av likeperson, praksiskonsulent, og deltakarar frå kommunehelsetenesta og Helse Førde. Organisering, drift og bemanning føl nasjonale retningsliner og tilrådingar, og nyttar velkjente og anerkjente metodar for undersøking og tiltak.

Poliklinikken skal yte tenester til pasientar med langvarige smerteplager som har eit kronisk preg og som ikkje har vondarta årsak (kreft) og skadar. Mange i pasientgruppa vil ha sjukdomar og symptom frå muskel- og skjelettsystem, eller uklårt utgangspunkt. Langvarige smerter er eit utbredt helseproblem, og råkar 25-30 % av befolkninga (Helsedirektoratet 2015). For mange av pasientane krev behandlinga samarbeid mellom fagpersonar med ulik kompetanse.
På Samhandlingsbarometeret har ein presentert to variablar som kan illustrere problematikken:

a) Tal personar som oppsøker kommunehelsetenesta for muskel-skjelettplager årleg

Vi ser at omkring ein firedel av befolkninga kontaktar kommunehelsetenesta årleg for plager frå muskel-skjelettsystemet. Det er jamt aukande og Sogn og Fjordane ligg over landsgjennomsnittet. Av kommunane ligg Naustdal høgast og Gulen lågast, men skilnadane er generelt ikkje så store mellom dei ulike kommunane.

b) Tal personar med muskel-skjelettplager som blir behandla i spesialisthelsetenesta årleg

Talet på personar som får behandling i spesialisthelsetenesta svarar til om lag 10% av dei som oppsøker kommunehelsetenesta. Sogn og Fjordane ligg her klart over landet. Vi ser at to nabokommunar; Fjaler og Gaular utgjer ytterkantar. Om dette skuldast reelle skilnader i plager, eller ulik tilvisingspraksis veit vi ikkje.
Tilvisingane til smertepoliklinikken er begynt å komme inn, og dei vert vurdert fortløpande. Alle pasientane vert kontakta for avklaring av behov og avtale for oppmøte/undersøking innan 10 dagar. Det er ei målsetting at behandlingsperioden skal vere konsentrert og avgrensa i tid, slik at ein unngår fleire reiser og konsultasjonar enn høgst nødvendig.

Kontaktinfo:
Helse Førde, Smertepoliklinikken, postboks 1000, Helse Førde, 6807 Førde. Telefon 578 39 163.

Av Emma Bjørnsen